´╗┐ #1 21. Biennale Sztuki dla Dziecka » poKULTURE.pl
´╗┐
 

21. Biennale Sztuki dla Dziecka

„Do ┼Ťmiechu” jest przedsi─Öwzi─Öciem interdyscyplinarnym, ┼é─ůcz─ůcym ró┼╝ne gatunki sztuki oraz integruj─ůcym ┼Ťrodowiska pracuj─ůce z dzie─çmi. Wybór problematyki Biennale wynika z przekonania o niezwyk┼éej roli humoru w kulturze dzieci─Öcej. Festiwal odb─Ödzie si─Ö w Poznaniu, w dniach 29 maja - 4 czerwca 2017 roku.
Oficjalna strona Festiwalu: www.biennaledladziecka.pl W dzisiejszej, nastawionej w du┼╝ej mierze na masowo┼Ť─ç i komercj─Ö kulturze, humor i nios─ůcy go komizm uleg┼éy znacz─ůcej dewaluacji. ┼Ümiech w wielu przypadkach wymieniony zosta┼é przez rechot, g┼é─Öboko ludzk─ů posta─ç b┼éazna zast─ůpi┼é fa┼észywy klaun rodem z galerii handlowej. W opozycji do takiego „przecenionego ┼Ťmiechu” w twórczo┼Ťci dla dziecka pojawiaj─ů si─Ö dzie┼éa pozbawione poczucia humoru, które o trudnych problemach najm┼éodszych próbuj─ů mówi─ç w sposób wy┼é─ůcznie niezwykle powa┼╝ny, „doros┼éy”. Tak┼╝e wspó┼éczesna szko┼éa, nastawiona w znacz─ůcej mierze na pospieszne gromadzenie wiedzy, nie wykazuje zrozumienia dla kreatywnej roli humoru w procesie edukacji. Tymczasem humor stanowi istotny element dzieci─Öcego postrzegania rzeczywisto┼Ťci, pozwala mi─Ödzy innymi na tworzenie niezb─Ödnego i daj─ůcego swoist─ů ochron─Ö dystansu. W przestrzeni spo┼éecznej i medialnej dziecka coraz wi─Öksz─ů rol─Ö odgrywaj─ů komunikaty wywo┼éuj─ůce negatywne emocje. Tym bardziej odczuwalna jest potrzeba sztuki, która mo┼╝e kszta┼étowa─ç przekazy i uczucia o pozytywnym zabarwieniu. Rzecz jednak w tym, aby powstaj─ůcy w ten sposób obraz ┼Ťwiata nie ulega┼é sp┼éaszczeniu, a humor móg┼é nie┼Ť─ç g┼é─Öbsze, humanistyczne i uniwersalne przes┼éania. Zale┼╝y nam na stworzeniu oferty artystycznej „pe┼énej ┼Ťmiechu”, która jednak wykracza┼éaby poza odwo┼éanie si─Ö do podstawowych emocji wywo┼éuj─ůcych go i która nie sprowadza┼éaby si─Ö do wulgarnej, s┼éu┼╝─ůcej wy┼é─ůcznie p┼éaskiej rozrywce formy. Jerzy Moszkowicz, dyrektor 21. Biennale Sztuki dla Dziecka, Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu Sztuka musi przynosi─ç m┼éodemu odbiorcy rado┼Ť─ç, je┼Ťli ma on trwale zwi─ůza─ç z ni─ů w┼éasne emocje i poszukiwania intelektualne, je┼Ťli ma trwa─ç w jej ┼╝ywiole. Bez rado┼Ťci nie mo┼╝e by─ç mowy o pozytywnych emocjach w kontaktach dziecka ze sztuk─ů, a to z kolei w du┼╝ej mierze przes─ůdza o poziomie wra┼╝liwo┼Ťci, empatii, pragnieniu samorozwoju, rozumieniu ┼Ťwiata i siebie. Najbardziej ┼╝ywio┼éowe reakcje emocjonalne wywo┼éuje zawarty w sztuce humor. Jak ┼╝artobliwie pisa┼é Arystoteles, „spo┼Ťród wszystkich istot ┼╝yj─ůcych ┼Ťmieje si─Ö jedynie cz┼éowiek”. Mo┼╝emy doda─ç: spo┼Ťród wszystkich rodzajów i odmian ┼Ťmiechu ┼Ťmiech dziecka jest najbardziej beztroski i szcz─Ö┼Ťliwy. W kontaktach ze sztuk─ů dzieci─Öcy ┼Ťmiech wywo┼éuje uczucie g┼é─Öbokiej przyjemno┼Ťci i satysfakcji, wywo┼éuje rado┼Ť─ç trwania w jej ┼Ťwiecie, sk┼éania do twórczej aktywno┼Ťci przybieraj─ůcej posta─ç swobodnej zabawy. Z antropologicznego punktu widzenia nie ma i nigdy nie by┼éo spo┼éeczno┼Ťci, które nie zna┼éyby ┼╝artu, którym obcy by┼éby ┼Ťmiech. Humor wywiedziony z tradycji ludowych obrz─Ödów, rytua┼éów i tradycyjnej kultury ┼Ťmiechu dominuje w sztuce dla m┼éodych odbiorców co najmniej od pocz─ůtku wieku XX, a je┼Ťli wzi─ů─ç pod uwag─Ö arcydzie┼éa literatury (Przygody Tomka Sawyera Marka Twaina, O Janku, co psom szy┼é buty S┼éowackiego), pra┼║ród┼éa wspó┼éczesnych procesów karnawalizacyjnych mo┼╝na znale┼║─ç w wieku XIX. Obecno┼Ť─ç humoru dzieci─Öcego w kulturze zdynamizowa┼éy awangardowe kierunki artystyczne pocz─ůtku XX w., zw┼éaszcza dadaizm, bezpo┼Ťrednio nawi─ůzuj─ůcy do swobodnych, nieskr─Öpowanych, niepoddanych rygorom logiki dzieci─Öcych skojarze┼ä, i prymitywizm, pe┼énymi gar┼Ťciami czerpi─ůcy inspiracje z dzieci─Öcej techniki rysunkowej (Nikifor Krynicki, Celnik Rousseau). Lata mi─Ödzywojenne doprowadzi┼éy do rozkwitu groteski w grafice (Themersonowie); wypracowane w tamtym czasie ┼Ťrodki wyrazu wykorzystywane s─ů do dzi┼Ť (Butenko, Gaudasi┼äska), grotesk─Ö wprowadzono do teatru dzieci─Öcego (Dorman, pozna┼äski Teatr Animacji, teatr Pleciuga), filmu (polskie filmy animowane dla dzieci, filmy Andrzeja Maleszki), muzyki (zabawne eksperymenty muzyczne Lutos┼éawskiego i Kordaczuka). Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e nie ma innej, obok komizmu, w┼éa┼Ťciwo┼Ťci sztuki dla dziecka, która przenika┼éaby wszystkie jej formy, konwencje i gatunki, która by┼éaby powszechnie obecna i w zmienionej formie powtarzalna przez kolejne dziesi─Öciolecia. Nadrz─Ödn─ů, najbardziej rozpowszechnion─ů, cho─ç nie jedyn─ů kategori─ů humoru w sztuce dla dziecka i w sztuce tworzonej przez dziecko jest karnawalizacja. Zgodnie z koncepcjami Michai┼éa Bachtina jej istot─ů jest „odwracanie ┼Ťwiata na opak”, drwina z ustalonego porz─ůdku zjawisk, zdarze┼ä, z logiki i gramatyki, z realizmu i prawdy, z wszelkich obowi─ůzuj─ůcych zasad i powszechnie przyj─Ötych prawd. Rzeczywisto┼Ť─ç wydrwiona, o┼Ťmieszona, pozbawiona ┼éadu i logicznego porz─ůdku – to charakterystyczny motyw folkloru dzieci─Öcego, który stanowi niewyczerpane ┼║ród┼éo artystycznych inspiracji wspó┼éczesnych twórców (Wawi┼éow, Maleszka, Ma┼éecki, niezliczone widowiska teatralne). To dlatego w sztuce dla dziecka tak wiele b┼éazenady i ┼Ťmiechu, niekiedy infantylnego, zaw┼éaszczaj─ůcego zarówno dzieci─Öc─ů, jak i doros┼é─ů widowni─Ö teatru i filmu (filmy The Walt Disney Company, Brada Silberlinga, Andrew Adamsona i Vicky Jenson). Inspiracje komizmem w┼éa┼Ťciwym dla dzieci─Öcego folkloru wida─ç w twórczo┼Ťci pisarzy (Grzegorz Kasdepke, Pawe┼é Ber─Ösewicz, Ma┼égorzata Strza┼ékowska), grafików (Janusz Stanny, Józef Wilko┼ä), w utworach muzycznych (muzyczne ┼╝arty Urszuli Dudziak, przeznaczone dla widowni dzieci─Öcej). Z karnawalizacji wynikaj─ů równie┼╝ w┼éa┼Ťciwe wspó┼éczesnej sztuce dla dziecka elementy antypedagogiczne i skandalizuj─ůce, w niej ma swoje ┼║ród┼éa burzycielska postawa wspó┼éczesnego artysty, który cz─Östo operuje nie tylko tradycyjnie obecn─ů w utworach dla dzieci grotesk─ů czy parodi─ů, ale równie┼╝ profanacj─ů, dekonstruuje spo┼éecznie przyj─Öte hierarchie (zw┼éaszcza hierarchiczn─ů struktur─Ö spo┼éeczn─ů i hierarch─Ö aksjologiczn─ů), obyczaje i prawa. Wszystkie te w┼éa┼Ťciwo┼Ťci wspó┼éczesnej sztuki s─ů wa┼╝nym ogniwem dialogu mi─Ödzy twórc─ů i odbiorc─ů. Naturalnym ┼╝ywio┼éem dziecka jest ┼Ťmiech, a naturaln─ů potrzeb─ů nastolatka – obcowanie z tym, co burzycielskie, niespokojne, nonkonformistyczne. Nie zawsze oczekiwania m┼éodych odbiorców s─ů zbie┼╝ne z wyobra┼╝eniami o sztuce, jakie formu┼éuj─ů doro┼Ťli po┼Ťrednicy – nauczyciele, wychowawcy, rodzice. Odwo┼éuj─ůc si─Ö do koncepcji Nietzschego mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e o ile wi─Ökszo┼Ť─ç doros┼éych po┼Ťredników idea┼é sztuki dla dziecka znajduje w jej pierwiastku apolli┼äskim, ┼éagodnym, respektuj─ůcym przyj─Öte spo┼éecznie hierarchie i pogl─ůdy, zorientowanym na ┼éad i umiar, o tyle niedoro┼Ťli odbiorcy przeciwnie: poszukuj─ů w sztuce pierwiastka dionizyjskiego, burzycielskiego, buntowniczego, szale┼äczego. Jak wobec tej polaryzacji postaw sytuuje si─Ö artysta? Czy mo┼╝liwy jest jeszcze dialog pokoleniowy? Czy mo┼╝liwe porozumienie przez sztuk─Ö? Czy tradycja w sztuce dla m┼éodego pokolenia skazana jest na postmodernistyczn─ů ┼╝onglerk─Ö motywami, prze┼Ťmiewcz─ů dekonstrukcj─Ö i intertekstualn─ů b┼éazenad─Ö? A mo┼╝e w┼éa┼Ťnie w tej b┼éazenadzie kryje si─Ö zarzewie nowych warto┼Ťci? To nie wszystkie w─ůtpliwo┼Ťci, które rodz─ů si─Ö, gdy tylko próbujemy rozpozna─ç i podda─ç analizie zjawisko humoru, ┼Ťmiechu i zabawy w sztuce dla dziecka. Adolf Zeissing i Tadeusz Peiper twierdzili, ┼╝e zjawiska komiczne w sztuce wywo┼éane s─ů jedynie poprzez ┼Ťwiadome dzia┼éania twórcy. Jak rozumie─ç w tym kontek┼Ťcie humor mimowolny, niezamierzony, odbierany przez dzieci─Öc─ů publiczno┼Ť─ç wbrew intencjom twórcy? Jak rozgraniczy─ç pokoleniowe wspólnoty ┼Ťmiechu? Na czym polega ich specyfika? Jakie pojawiaj─ů si─Ö w nich dominanty? Inicjatorzy XXI Biennale Sztuki dla Dziecka podj─Öli zadanie zmierzenia si─Ö z tymi pytaniami – w przekonaniu, ┼╝e nic o sztuce dla niedoros┼éych nie wiemy, dok─ůd nie odpowiemy na pytanie o odmiany komizmu w kulturze i podkulturze dzieci─Öcej, dok─ůd nie rozrysujemy mapy, dzi─Öki której b─Ödzie mo┼╝na wyznaczy─ç obszary prostackiego, trywialnego rechotu, oddzieli─ç je od ┼╝artu, który inspiruje, i od dowcipu, który ma funkcje terapeutyczne i wyra┼╝a filozoficzny dystans wobec w┼éasnych i cudzych do┼Ťwiadcze┼ä, a tak┼╝e od niezliczonych, zorientowanych ludycznie utworów, które realizuj─ů jedn─ů z najwa┼╝niejszych funkcji sztuki: funkcj─Ö autoteliczn─ů, dzi─Öki której odczuwamy rado┼Ť─ç i satysfakcj─Ö, gdy obcujemy z muzyk─ů, sztuk─ů s┼éowa, grafik─ů, filmem czy teatrem. Bez tego, bez tej rado┼Ťci spotkania ze sztuk─ů m┼éode pokolenie nie b─Ödzie zdolne nie tylko do tworzenia, ale nawet rozumienia w┼éasnej kultury.
profesor Grzegorz Leszczy┼äski, przewodnicz─ůcy Rady Programowej 21. Biennale Sztuki dla Dziecka
Data: 23.05.2017, godzina: 09:08:41.